Upadłość konsumencka a BIK - jak długo widnieją dane i co z długami po upadłości?
Przez lata w obiegu funkcjonowało przekonanie, że informacja o upadłości konsumenckiej jest "widoczna" w BIK przez 10 lat od jej ogłoszenia. Praktyka ta – oparta na wewnętrznych regulaminach Biura Informacji Kredytowej oraz rozszerzającej interpretacji przepisów stosowanej przez BIK – budziła liczne wątpliwości prawne. Dzięki przełomowemu orzecznictwu, wiemy, że podejście to nie miało oparcia w przepisach. Aby jednak zrozumieć, co znajduje się w BIK, musimy rozdzielić dwie sprawy: historię długów oraz sam fakt ogłoszenia upadłości.
Jak długo widnieją wpisy w BIK o długach? (art. 105a Prawa bankowego)
W systemie BIK przetwarzane są przede wszystkim informacje o Twoich zobowiązaniach (kredytach, pożyczkach). Zgodnie z art. 105a ust. 4 Prawa bankowego, przetwarzanie tych danych po wygaśnięciu zobowiązania może trwać nie dłużej niż 5 lat od dnia jego wygaśnięcia.
Kluczowe jest pytanie: kiedy zobowiązanie wygasa w przypadku ogłoszenia upadłości?
Przy planie spłaty - zobowiązanie wygasa w dniu stwierdzenia przez sąd wykonania planu spłaty. Od tego dnia liczysz 5 lat.
Przy umorzeniu bez planu spłaty - zobowiązanie wygasa z dniem uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu zobowiązań. Od tego momentu liczysz 5 lat.
Po tym czasie dane o tych konkretnych kredytach powinny zostać przeniesione do bazy statystycznej i przestać wpływać na Twój scoring kredytowy.
A co z wpisem o ogłoszeniu upadłości?
Tu pojawia się najważniejsza zmiana. BIK przez lata traktował informację o samym fakcie upadłości jako odrębny wpis, który utrzymywał w systemie przez 10 lat, argumentując to tzw. "prawnie uzasadnionym interesem" oraz stosując rozszerzającą interpretacje art. 104 prawa bankowego.
Co się zmieniło? Czyli wyrok NSA (sygn. III OSK 1109/25)
Ostatecznie podważył tę praktykę. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że BIK nie ma uprawnień do przetwarzania informacji o upadłości w oderwaniu od konkretnych zobowiązań kredytowych. Informacja o upadłości nie znajduje się w katalogu danych, które BIK ma prawo przetwarzać na podstawie Prawa bankowego – a przepisów tego typu nie można interpretować rozszerzająco.
Skoro ustawa nie dała BIK-owi wprost prawa do przetwarzania informacji o tym, że ktoś był upadły, biuro nie może sobie takiego prawa przyznać w regulaminie.
Gdzie faktycznie widnieje informacja o upadłości?
Pamiętaj, że informacja o upadłości nie znika jednak z internetu całkowicie – trafia ona do Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ). To rejestr publiczny i jawny, a zasady usuwania z niego danych reguluje ustawa o Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Zgodnie z art. 11 tej ustawy, dane o upadłości przestają być automatycznie ujawniane po upływie 10 lat od dnia prawomocnego zakończenia lub umorzenia postępowania (lub odpowiednio po wykonaniu planu spłaty).
Jest to jednak rejestr publiczny, dedykowany do innych celów niż ocena zdolności kredytowej przez banki komercyjne. Fakt, że dane są widoczne w KRZ, nie oznacza, że BIK ma automatyczne prawo kopiować je do swojej bazy przez 10 lat.
Podsumowując:
Jeżeli po 5 latach od zakończenia upadłości (lub wykonania planu spłaty) BIK nadal przetwarza informacje o zobowiązaniach powstałych przed ogłoszeniem upadłości, to z uwagi na aktualny kierunek orzeczniczy Naczelnego Sądu Administracyjnego może to naruszać obowiązujące przepisy. Jeśli BIK samodzielnie przetwarza adnotację o fakcie ogłoszenia upadłości jako odrębny wpis, to w świetle wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego działania te są pozbawione podstawy prawnej. Pamiętaj jednak, że czym innym jest informacja o ogłoszeniu upadłości w KRZ.
