Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) a komornik – co dzieje się z zajętymi środkami?
Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) może skutecznie zatrzymać egzekucję wierzytelności objętych układem już z dniem obwieszczenia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ). Nie oznacza to jednak automatycznego zwolnienia zajętych środków ani odblokowania rachunku bankowego. W praktyce część komorników pozostawia wyegzekwowane kwoty na rachunkach depozytowych do czasu wyjaśnienia sytuacji prawnej.
Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) to obecnie najpopularniejszy tryb restrukturyzacji w Polsce. Jego pozasądowy charakter oraz szybkość sprawiają, że przedsiębiorcy chętnie korzystają z tej ścieżki, licząc na szybkie wstrzymanie egzekucji. Jednak w przeciwieństwie do postępowania sanacyjnego czy układowego prowadzonego w trybie sądowym, PZU ma również swoje ograniczenia w relacji z organami egzekucyjnymi.
Czy restrukturyzacja w PZU zatrzymuje egzekucję?
Z perspektywy dłużnika, najistotniejszym momentem w PZU jest obwieszczenie o ustaleniu dnia układowego w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ). Zgodnie z art. 226e ustawy – Prawo restrukturyzacyjne od tego dnia:
- postępowania egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętych układem ulegają zawieszeniu z mocy prawa,
- wszczęcie nowych postępowań egzekucyjnych oraz wykonanie postanowień o zabezpieczeniu staje się niedopuszczalne.
W praktyce relacja pomiędzy PZU a komornikiem okazuje się znacznie bardziej skomplikowana, niż mogłoby wynikać z samej treści przepisów.
Pułapka braku "masy" – dlaczego komornicy zatrzymują środki?
W postępowaniach sądowych (np. sanacyjnym), środki uzyskane w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym powinny trafić do masy sanacyjnej, co daje jasny kierunek dalszego postępowania. W PZU sytuacja jest skomplikowana ze względu na brak definicji masy układowej w rozumieniu analogicznym do masy sanacyjnej czy upadłościowej. Jest to jedna z największych praktycznych różnic pomiędzy PZU a postępowaniem sanacyjnym.
Ten stan rzeczy powoduje, że:
- w praktyce zdarza się, że komornicy odmawiają przekazania dłużnikowi środków zajętych przed obwieszczeniem,
- zajęte kwoty trafiają na rachunki depozytowe, pozostając niedostępne dla dłużnika aż do momentu zakończenia restrukturyzacji.
Brak jednolitej praktyki w zakresie uchylania zajęć w PZU sprawia, że przedsiębiorca nie ma pewności co do szybkiego odzyskania płynności.
Czy można odzyskać środki w trakcie PZU?
Skuteczne odblokowanie zajętych rachunków w PZU często wymaga odrębnych działań prawnych. Choć przepisy wskazują, że zawieszenie egzekucji powinno ułatwić dłużnikowi prowadzenie działalności, praktyka pokazuje, że sam fakt zawieszenia egzekucji nie jest tożsamy z automatycznym zwolnieniem blokad bankowych. W praktyce część przedsiębiorców rozważa otwarcie nowego rachunku bankowego, co jest najbezpieczniejszym rozwiązaniem w obliczu niejednolitej praktyki komorniczej.
Ryzyko utraty ochrony
Warto pamiętać, że ochrona przeciwegzekucyjna w PZU jest ograniczona czasowo (co do zasady 4 miesiące). Jeżeli w tym terminie dłużnik nie złoży wniosku o zatwierdzenie układu do sądu, skutki obwieszczenia wygasają, a komornik może podjąć działania egzekucyjne na nowo.
Ryzyko "nieudanego" układu
Warto mieć świadomość, że jeżeli układ nie zostanie przyjęty lub sąd odmówi jego zatwierdzenia, ochrona przeciwegzekucyjna wygasa, a zawieszone postępowania egzekucyjne zostają podjęte na nowo. Co więcej, w takiej sytuacji wierzyciele mogą niezwłocznie skierować do komornika wniosek o kontynuację egzekucji.
PZU nie zatrzymuje procesów sądowych
Przedsiębiorcy często nie zdają sobie sprawy, że PZU daje ochronę przeciwegzekucyjną, ale nie wstrzymuje toczących się postępowań rozpoznawczych przed sądem.
Jeżeli wierzyciel wytoczył powództwo o zapłatę przed otwarciem PZU, proces ten będzie się toczył dalej. Sąd nie zawiesi postępowania tylko dlatego, że dłużnik rozpoczął PZU. W konsekwencji wierzyciel może uzyskać wyrok zasądzający, a następnie tytuł wykonawczy. Co prawda, egzekucja na podstawie tego tytułu będzie zawieszona z mocy prawa (po obwieszczeniu w KRZ), jednak dłużnik "wzbogaca się" o nowy tytuł egzekucyjny, co osłabia jego pozycję negocjacyjną w samym układzie.
Problem kosztów procesu i wierzytelności powstałych "w trakcie"
W praktyce restrukturyzacyjnej pojawia się problem: czy koszty procesu zasądzone po dniu układowym (w sprawie wszczętej przed otwarciem PZU) są objęte układem? Zgodnie z dominującym stanowiskiem orzecznictwa koszty procesu, choć pozostają związane z dochodzoną należnością główną, po ich zasądzeniu stają się odrębną wierzytelnością. Oznacza to, że nawet skutecznie przeprowadzony układ nie zawsze eliminuje wszystkie obciążenia finansowe wynikające z przegranych postępowań sądowych.
Spis wierzytelności w PZU – to nie tytuł wykonawczy
Warto podkreślić, że spis wierzytelności sporządzany w ramach PZU pełni funkcję informacyjną i operacyjną w procesie głosowania nad układem. Nie jest on, w żadnym razie, tytułem wykonawczym, który automatycznie zastępuje wyroki sądowe czy nakazy zapłaty. Nie daje on dłużnikowi żadnych dodatkowych przywilejów w zakresie ochrony przeciwegzekucyjnej poza tymi, które wynikają wprost z obwieszczenia o dniu układowym w KRZ.
