Leasing a restrukturyzacja firmy – czyli czy stracisz flotę i maszyny?
Dla większości przedsiębiorców z branży transportowej, budowlanej czy produkcyjnej, sprzęt brany w leasing to nie dodatek do biznesu, a raczej jego fundament. Utrata linii produkcyjnych, ciągników, koparek czy specjalistycznych maszyn oznacza natychmiastowe zatrzymanie operacji, a w konsekwencji zerwanie kontraktów z klientami co może prowdzić z kolei nawet do upadłości. Narzędziem, które pozwala zatrzymać ten proces, ochronić sprzęt i przemodelować zadłużenie, jest postępowanie restrukturyzacyjne, które podchodzi jednak do tematu leasingu w sposób zróżnicowany. Los leasingowanego sprzętu i harmonogram płatności zależą bezpośrednio od tego, czy korzystasz z leasingu operacyjnego, czy finansowego.
1. Leasing operacyjny a finansowy – kluczowe różnice
Kodeks cywilny (art. 709(1) k.c.) traktuje każdą umowę leasingu jako kontrakt, w którym finansujący nabywa rzecz i oddaje ją korzystającemu do używania za umówionym wynagrodzeniem. Jednak na gruncie Prawa restrukturyzacyjnego (dalej też jako: "p.r.") kluczowy jest podział wypracowany w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych.
Aby wiedzieć, jak restrukturyzacja wpłynie na Twój biznes, musisz najpierw zidentyfikować rodzaj swojej umowy. Poniżej przedstawiamy najważniejsze cechy każdej z umów.
Leasing operacyjny - podstawowe cechy:
- przedmiot należy do leasingodawcy. To on dokonuje odpisów amortyzacyjnych,
- w koszty wrzucasz całą ratę (kapitał + odsetki) oraz opłatę wstępną,
- podatek VAT jest doliczany i płacony co miesiąc do każdej raty,
- masz prawo do wykupu przedmiotu po zakończeniu umowy za określoną wartość końcową.
Leasing finansowy - podstawowe cechy:
- przedmiot wpisany jest do Twoich środków trwałych. To Ty go amortyzujesz,
- w koszty wrzucasz wyłącznie część odsetkową raty,
- podatek VAT płacisz w całości z góry, zazwyczaj przy pierwszej racie,
- własność przechodzi na Ciebie automatycznie po zapłacie ostatniej raty.
2. Leasing operacyjny w restrukturyzacji (Zasada podziału)
Z uwagi na swoje konstrukcyjne podobieństwo do umowy najmu, leasing operacyjny podlega pod rygory art. 77 ust. 1 i ust 2 Prawa restrukturyzacyjnego. Zgodnie z nim:
Wierzytelność za okres rozliczeniowy, w trakcie którego zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne, w szczególności z tytułu czynszu najmu lub dzierżawy, podatków lub składek na ubezpieczenia społeczne, ulega z mocy prawa proporcjonalnemu podziałowi na część traktowaną jak wierzytelność powstała przed dniem otwarcia postępowania oraz część traktowaną jak wierzytelność powstająca po dniu otwarcia postępowania.
Jeżeli przedmiot leasingu nie stanowi u korzystającego dłużnika środka trwałego w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163, z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 278, z późn. zm.) do umowy leasingu przepis ust. 1 stosuje się.
Przepis ten nakazuje więc proporcjonalny podział wierzytelności wynikających z umów o charakterze ciągłym. Co to oznacza w praktyce?
Wszystkie niezapłacone raty leasingowe (przed dniem układowym), są objęte układem. Co do zasady w trakcie trwania procedury obowiązuje zakaz ich spłacania. Zostaną one uregulowane dopiero na nowych warunkach po zatwierdzeniu układu przez sąd.
Rata za miesiąc, w którym otworzyłeś postępowanie, ulega proporcjonalnemu podziałowi na dni. Dni przed otwarciem wchodzą do układu, a dni po otwarciu stanowią nowe zobowiązanie.
Wszystkie raty leasingu operacyjnego, które przypadają do zapłaty po dniu otwarcia restrukturyzacji, nie są objęte układem. Musisz je płacić na bieżąco, w pełnej wysokości, w terminach wynikających z umowy.
Ważne ostrzeżenie: Brak zapłaty bieżących rat w leasingu operacyjnym po otwarciu restrukturyzacji to najczęstszy błąd dłużników. Uprawnia on leasingodawcę do wypowiedzenia umowy, a w skrajnych sytuacjach może skutkować umorzeniem postępowania restrukturyzacyjnego.
3. Leasing finansowy w restrukturyzacji (Zasada zamrożenia)
Sytuacja dłużnika posiadającego leasing finansowy jest zupełnie inna i znacznie bezpieczniejsza pod kątem bieżącego cash-flow. Leasing ten reguluje art. 81 ust. 1 i ust. 4 p.r.
Niewymagalne wierzytelności ze stosunków prawnych o charakterze ciągłym, a także wierzytelności z tytułu kredytu i pożyczki, umieszcza się w spisie wierzytelności pomniejszone o odsetki ustawowe, niewyższe jednak niż 6 % rocznie, za czas od dnia otwarcia postępowania do dnia wymagalności każdego przyszłego świadczenia, najdłużej jednak za dwa lata.
Jeżeli przedmiot leasingu stanowi u korzystającego dłużnika środek trwały w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych do rat leasingu przepis ust. 1 stosuje się.
Ta forma przypomina zakup na raty lub kredyt, w związku z czym ustawodawca przyjmuje, że całe zobowiązanie powstało już w momencie zawarcia umowy i wydania sprzętu. W efekcie całość wierzytelności jest objęta układem i dotyczy to zarówno starych, zaległych rat, jak i wszystkich rat przyszłych, których termin płatności wypada w trakcie lub po zakończeniu restrukturyzacji.
Niewymagalne raty przyszłe wpisuje się na spis wierzytelności, poddając je odpowiedniemu pomniejszeniu o odsetki ustawowe (nie wyższe niż 6% rocznie) za czas od dnia otwarcia postępowania do dnia ich pierwotnej wymagalności.
W trakcie trwania postępowania restrukturyzacyjnego nie płacisz w ogóle rat leasingu finansowego. Całe zadłużenie wobec firmy leasingowej zostanie ujęte w propozycjach układowych i uregulowane na nowo dopiero po zatwierdzeniu układu.
4. Zakaz wypowiadania umów i ochrona majątku
Zgodnie z przepisami, po dokonaniu obwieszczenia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, firma leasingowa nie może wypowiedzieć umowy leasingu z powodu zaległości, które powstały przed dniem układowym. Ustawa chroni umowy o podstawowym znaczeniu dla prowadzenia przedsiębiorstwa, dając dłużnikowi czas na oddech i renegocjację długów.
Kiedy jednak leasingodawca może rozwiązać umowę leasingu?
W leasingu operacyjnym - gdy po otwarciu restrukturyzacji przestaniesz regulować bieżące raty.
W obu leasingach - z powodu naruszenia innych istotnych warunków umowy zaistniałych po otwarciu procedury – np. jeśli przestaniesz ubezpieczać sprzęt, udostępnisz go nielegalnie osobie trzeciej lub dopuścisz do jego zniszczenia.
5. Co z wykupem przedmiotu po restrukturyzacji?
Kluczowym pytaniem, które zadają sobie właściciele firm, jest kwestia własności pojazdu. Skoro układ modyfikuje zadłużenie i często zakłada redukcję (umorzenie) części długu, czy firma leasingowa w ogóle pozwoli na wykup sprzętu?
Odpowiedź brzmi: Tak. Układ to prawomocne orzeczenie sądu, które wiąże wszystkich wierzycieli i zmienia dotychczasową treść zobowiązań. Zapłata wszystkich rat w wysokości i terminach określonych w zatwierdzonym układzie (nawet jeśli zredukowano kapitał lub odsetki) uprawnia Cię do wykupu przedmiotu leasingu na zasadach ogólnych.
Podsumowanie
Leasing a restrukturyzacja to dla wielu firm temat być albo nie być. Wybór procedury naprawczej pozwala uchronić ciągniki, koparki i flotę handlową przed windykacją czy nagłym zerwaniem kontraktów. Należy jednak bezwzględnie pamiętać o różnicach wynikających z przepisów. O ile leasing finansowy daje głęboki oddech i pozwala zamrozić wszelkie raty w układzie, o tyle najpopularniejszy leasing operacyjny wymusza żelazną dyscyplinę finansową i regularne opłacanie rat bieżących pod rygorem utraty sprzętu.
Na koniec niezwykle ważna uwaga – błędne zaklasyfikowanie przez przedsiębiorcę leasingu operacyjnego jako finansowego i rozliczanie go na zasadach tego drugiego (czyli wstrzymanie bieżących płatności) stanowi poważne nadużycie prawa. Nie może to prowadzić do stosowania wobec takiej umowy przepisów ochronnych właściwych dla leasingu finansowego. Co więcej może to wpłynąć również na decyzję sądu co do zatwierdzenia układu, z uwagi na np. nieregulowanie bieżących zobowiązań przez przedsiębiorcę.
