Zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym – przewodnik
Ogłoszenie upadłości dłużnika zmienia reguły gry w windykacji. Z dniem wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości, komornik traci prawo do prowadzenia działań egzekucyjnych z majątku wchodzącego w skład masy upadłości. Wszystkie dotychczasowe egzekucje zostają z mocy prawa zawieszone, a następnie umorzone. Dodatkowo tradycyjna ścieżka sądowa o zapłatę zostaje zablokowana.
W nowej rzeczywistości po ogłoszeniu upadłości zgłoszenie wierzytelności staje się kluczowym instrumentem prawnym, który pozwala na zabezpieczenie interesów wierzyciela. Bez dopełnienia tej formalności, wierzyciel zostaje odcięty od możliwości egzekwowania z majątku dłużnika. Aby bezpiecznie przejść przez tę procedurę przed syndykiem, warto zapoznać się z zasadami dotyczącymi zgłoszeń wierzytelności oraz sprawdzania ich w toku postępowania.
1. Podział wierzytelności: Długi upadłościowe kontra długi masy
Z perspektywy merytorycznej prawo upadłościowe wprowadza bezwzględny podział zobowiązań majątkowych na dwie grupy:
- wierzytelności upadłościowe - są to roszczenia majątkowe powstałe w stosunku do dłużnika przed dniem ogłoszenia upadłości (najczęściej są to zaległe faktury handlowe, pożyczki). To one podlegają zgłoszeniu syndykowi i są zaspokajane w ramach ogólnych lub odrębnych planów podziału funduszów masy,
- wierzytelności w stosunku do masy (długi masy) - są to zobowiązania powstałe po ogłoszeniu upadłości, wynikające z kosztów samego postępowania, działań syndyka lub umów ciągłych, w które syndyk wstąpił (np. czynsz najmu za okres po ogłoszeniu upadłości). Te wierzytelności nie podlegają zgłoszeniu i nie są umieszczane na liście wierzytelności. Syndyk ma obowiązek zaspokajać je z masy na bieżąco, w miarę wpływu środków.
2. Kto musi zgłosić wierzytelność, a co syndyk wpisuje z urzędu?
Podstawową zasadą jest, że wierzyciel osobisty dłużnika, który chce uczestniczyć w podziale funduszów, musi aktywnie zgłosić roszczenie przez KRZ w terminie 30 dni od dnia obwieszczenia postanowienia o upadłości. Spóźnienie oznacza konieczność opłacenia kosztów spóźnionego zgłoszenia wierzytelności. Bez znaczenia pozostaje powód spóźnienia zgłoszenia wierzytelności, Dotyczy to nawet sytuacji, gdy syndyk zawiadomił wierzyciela po upływie terminu do zgłoszenia wierzytelności.
Ustawodawca przewidział jednak wyjątki, w których dochodzi do uznania z urzędu. Z urzędu na listę trafiają:
- należności ze stosunku pracy oraz roszczenia Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) o zwrot wypłaconych pracownikom świadczeń,
- wierzytelności wierzyciela osobistego upadłego, które są zabezpieczone rzeczowo (hipoteką, zastawem rejestrowym, skarbowym itp.) na składnikach masy,
- wierzytelności zabezpieczone rzeczowo, w których upadły nie jest dłużnikiem osobistym, a jedynie dłużnikiem rzeczowym (właścicielem obciążonego majątku).
Choć syndyk wpisuje te długi z urzędu na podstawie ksiąg dłużnika, bezpieczniej jest dokonać samodzielnego zgłoszenia. W przypadku braków lub błędów w księgach rachunkowych upadłego, syndyk może uwzględnić zgłoszoną wierzytelność w innej kwocie lub całkowicie ją pominąć.
3. Weryfikacja zgłoszenia wierzytelności
Weryfikacja długu przebiega dwuetapowo. Wymogi formalne zgłoszenia wierzytelności określa art. 240 p.u. Najpierw syndyk bada księgi i rejestry upadłego oraz wzywa samego upadłego do oświadczenia czy dług uznaje.
Jeśli jednak dług nie figuruje w dokumentacji upadłego, syndyk może skorzystać z art. 243 ust. 2 p.u., na mocy którego syndyk wzywa wierzyciela do przedstawienia dowodów (mogą to być faktury, umowy, przelewy) wskazanych w zgłoszeniu, wyznaczając tygodniowy termin. Ustawa wprost stanowi, że termin ten nie podlega przedłużeniu ani przywróceniu. Jeśli nie zostaną uzupełnione braki w terminie syndyk może odmówić uznania wierzytelności Syndyk może uwzględnić spóźnione dokumenty tylko wtedy, gdy nie opóźni to przekazania gotowej listy sędziemu-komisarzowi.
4. Wyciąg z listy wierzytelności jako tytuł egzekucyjny (Art. 264 p.u.)
Znaczna część wierzycieli zapomina, że zgłoszenie wierzytelności i ujęcie jej na liście spełnia kluczowe zadanie również po zakończeniu lub umorzeniu całego postępowania upadłościowego. Zgodnie z art. 264 ust. 1 p.u., po zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego wyciąg z zatwierdzonej przez sędziego-komisarza listy wierzytelności, zawierający oznaczenie wierzytelności oraz sumy otrzymanej na jej poczet przez wierzyciela, jest tytułem egzekucyjnym przeciwko upadłemu.
Oznacza to, że jeśli masa upadłości nie wystarczyła na zaspokojenie wierzytelności, nie trzeba po zakończeniu upadłości wytaczać dłużnikowi nowego procesu cywilnego. Po zaopatrzeniu listy wierzytelności w klauzulę wykonalności można wszcząć egzekucję przeciwko dłużnikowi.
Co istotne to uprawnienie przysługuje tylko wierzycielom osobistym dłużnika. Zgodnie z art. 264 ust. 4 p.u., wyciąg z listy nie stanowi tytułu egzekucyjnego dla wierzycieli wyłącznie rzeczowych (tych, wobec których upadły nie odpowiadał osobiście).
Pamiętaj, że powyższa ścieżka dotyczy postępowań prowadzonych wobec przedsiębiorców. W postępowaniu upadłościowym prowadzonym wobec osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej (tzw. uproszczonej upadłości konsumenckiej) nie sporządza się klasycznej listy wierzytelności. Dotyczy to postępowania o sygnaturze: GUp-s.
Podsumowanie
Zgłoszenie wierzytelności to bez wątpienia niezwykle istotny element w toku dochodzenia należności od niewypłacalnego dłużnika. Oprócz oczywistego zabezpieczenia prawa do udziału w postępowaniu upadłościowym oraz udziale w podziale majątku, pełni ono jeszcze jedną, fundamentalną rolę: skutecznie przerywa bieg przedawnienia roszczenia. Z uwagi na krótkie, prekluzyjne terminy dowodowe oraz konieczność posługiwania się systemem KRZ, proces ten warto powierzyć profesjonalistom.
